Ճգնաժամը երեսուն տարեկանում

Այս շրջանի երկու հակադիր միտումներն են՝ մերձեցումն ու մեկուսացումը: Առաջինի ժամանակ երիտասարդը բավականաչափ պատասխանատու, հասուն լինելու ու իր ամբողջական ես-ն ունենալու դեպքում  իր մեջ ուժ  է գտնում ձուլելու իր ես-ն ուրիշի ես-ին, ամուսնանալու, մերձենալու, ինտիմ հարաբերությունների մեջ մտնելու և այդ հարաբերություններին հավատարիմ մնալու նույնիսկ այն դեպքում, երբ դրանք մեծ զոհեր և զիջումներ են պահանջում: Այս ճգնաժամի վտանգը մեկուսացումն է, այսինքն` ինտիմ հարաբերություններ պարտադրող կապերից խուսափելը: Ճգնաժամի այսպիսի հանգուցալուծման դեպքում մարդն իր ես-ին ուղղված վտանգ է զգում, վախենում է կորցնել իրեն ուրիշների հետ հարաբերվելիս: 

Պարզվում է, որ 30-ին մոտ երիտասարդների շրջանում զգալի թիվ են կազմում ծայրահեղ հիասթափված, անինքնավստահ մարդիկ, որոնք նախկինում այդպիսին չեն եղել: Այս շրջանում արժեքների, նպատակների, երազանքների, աշխարհայացքի, միջանձնային հարաբերությունների, մասնագիտական կողմնորոշման ոլորտներում կտրուկ փոփոխություններ են տեղի ունենում, հաճախանում են ամուսնալուծությունները, տղամարդիկ խիստ անինքնավստահ են դառնում, միաժամանակ ավելի հստակ են պատկերացնում, թե ինչ են ուզում իրենք իրենցից և կյանքից: Հաճախանում են նաև տարաձայնությունները հարազատների հետ, կյանքը դադարում է հեշտ և հասկանալի լինելուց: Թե տղամարդկանց, և թե կանանց համար խիստ կարևորվում է աշխատանքային կարիերան: 

Նրանք ձգտում են ջնջել անցած կյանքը և երեսուն տարեկանում ամեն ինչ նորից սկսել, հաճախ նաև` փոփոխել անձնական կյանքը: Ով ամուսնացած չէ, ուզում է ամուսնանալ, երեխաներ չունեցող ընտանիքը որոշում է երեխա ունենալ, ամուսնացածների շրջանում հաճախանում են ամուսնալուծությունները:

Մեր հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ 25-33 տարիքային շրջանի ճգնաժամը պայմանավորված է ինքնագիտակցության նոր վերակառուցմամբ, ես-ի արթնացմամբ: Եթե երեք տարեկանում արթնանում է տեսակային, իսկ դեռահասության շրջանում` սեռային ինքնագիտակցությունը, ապա այս տարիքում ինքնագիտակցության մեջ ևս երեք կողմեր են արթնանում` ամուսնական (ամուսնու/տիկնոջ), ծնողական և մասնագիտական: 25-30 տարեկանին մոտ ֆիզիոլոգիական և հոգեկան համակարգերի ֆունկցիաները, ֆիզիկական ուժը հասնում են զարգացման գագաթնակետին: Սոցիալական առումով մարդը որոշակի դիրքի, ֆինանսական անկախության ու ինքնուրույնության է հասնում, աշխատանքային փորձ ձեռք բերում: Այս և մի շարք այլ հանգամանքների շնորհիվ ինքնագիտակցության մեջ տեղի են ունենում վերոնշյալ վերակառուցումները, անձը փորձում է հասկանալ, թե ով է ինքը, որն է իր տեղը կյանքում (հիշենք Վան Գոգի, Լև Տոլստոյի և այլոց որոնումներն այս տարիքում), ինչպիսին է ինքը որպես ամուսին/տանտիկին (եթե ամուսնացած է), ծնող (եթե երեխա ունի): Մինչև դեռահասության տարիքը ինքնագիտակցության խանգարումների դեպքում երեխան հրաժարվում է իր տեսակային ես-ից և մտնում կենդանու կերպարի մեջ (ես շուն եմ, կատու եմ): Դեռահասության տարիքում կարող է խանգարվել սեռային ես-ը (տրանսսեքսուալիզմ), իսկ 25-ից հետո ինքնագիտակցության վերոնշյալ (ընտանեկան, մասնագիտական) ոլորտներում նկատվել շեղումներ: Վերջինիս դեպքում մարդը մտնում է հայտնի մարդկանց կերպարների մեջ` ես Քրիստոսն եմ, Նապոլեոնը, հայտնի ֆիզիկոս եմ, բժիշկ և այլն, հայտարարում է, թե ունի բազմաթիվ կանայք, երեխաներ, կարող է բեղմնավորել աշխարհի բոլոր կանանց և այլն: Ծնողական ոլորտին վերաբերող զառանցանքներից է, այսպես կոչված` վունդերկինդի զառանցանքը, երբ մայրը վստահ է, որ իր երեխան հանճարեղ է, այս կամ այն ոլորտում լուրջ հաջողությունների է հասել: Ինքնագիտակցության նման խանգարումները տեղի են ունենում հատկապես ճգնաժամային տարիքներում կամ անմիջապես հաջորդում են դրանց, ինչը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ ճգնաժամերը կարող են հիվանդագին ելքեր ունենալ: Նշենք նաև, որ 30 տարեկանի ճգնաժամից հետո են կյանքում հաճախ տեղի ունենում կտրուկ շրջադարձեր, ասենք, մարդը փոխում է մասնագիտությունը, բնակության վայրը, նվիրվում է այլ գործի, կամ` ասենք, դավանանքի:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ